Lojërat e tavolinës në familje: çfarë u japin fëmijëve dhe si t'ia nisni

Në shumë shtëpi shqiptare, lojërat në tavolinë nuk janë diçka e re. Brezat e vjetër luanin domino, damë, shah apo letra në mbrëmjet e gjata të dimrit. Sot ekranet e kanë zënë atë kohë, por arsyet pse ia vlen të ulesh përsëri rreth tavolinës janë më të forta se kurrë.

Ky udhëzues shpjegon çfarë mësojnë fëmijët nga lojërat e tavolinës, çfarë thonë kërkimet, në çfarë moshe mund të fillojnë dhe si të organizoni një mbrëmje lojërash që e presin të gjithë me padurim, jo me mërzi.

Pse lojërat e tavolinës i afrojnë anëtarët e familjes?

Loja i vendos të gjithë rreth së njëjtës tavolinë, ballë për ballë, me një qëllim të përbashkët. Kjo e nxit bisedën ndryshe nga shikimi i ekranit krah për krah. Lindin shaka të brendshme, rivalitetet bëhen histori familjare dhe fëmijët më të heshtur shpesh hapen kur u janë zënë duart.

Lojërat e barazojnë edhe diferencën mes brezave. Një fëmijë shtatëvjeçar mund ta mundë prindin në një lojë fati apo kujtese, dhe kjo është kënaqësi e vërtetë për të. Gjyshërit, adoleshentët dhe të vegjlit shpesh mund të luajnë të njëjtën lojë me pak përshtatje.

Për shumë familje, mbrëmja e lojërave bëhet një ritual pa ekrane që mbrohet lehtë, sepse i pëlqen të gjithëve.

A ndihmojnë lojërat e tavolinës në matematikë?

Po, sidomos te fëmijët e vegjël. Lojërat e thjeshta të garës, ku hedh zarin dhe ecën përgjatë një shtegu me numra, u japin praktikë të përsëritur me numërimin, radhën e numrave dhe krahasimin e sasive. Studime me fëmijë parashkollorë kanë gjetur se disa seanca të shkurtra me lojëra numerike lineare e përmirësuan kuptimin e tyre për lidhjen mes numrave.

Kur rriten, lojërat zgjerojnë aftësi të tjera. Lojërat strategjike kërkojnë planifikim disa lëvizje përpara. Lojërat e kujtesës stërvitin mbajtjen mend. Lojërat me fjalë pasurojnë fjalorin dhe drejtshkrimin. Lojërat me para, pikë apo shkëmbim burimesh e kthejnë aritmetikën në diçka që fëmija do ta bëjë vetë.

Shumë nga këto përfitime lidhen me ato që psikologët i quajnë funksione ekzekutive: kujtesa e punës, mendimi fleksibël dhe vetëkontrolli.

Të humbësh një lojë në tavolinën e kuzhinës është mënyra më e lehtë për të mësuar si humbet me dinjitet.

Si i mësojnë lojërat fëmijët të humbin dhe të fitojnë?

Një lojë tavoline është një provë e vogël dhe e sigurt për jetën shoqërore. Fëmijët mësojnë të presin radhën, të ndjekin rregulla të përbashkëta, të negociojnë dhe të pranojnë se edhe të tjerët kanë qëllimet e tyre.

Ndoshta mësimi më i vlefshëm është humbja. Të humbësh një lojë pa rrezik në tavolinën e kuzhinës, me një prind që tregon si reagohet me qetësi, është shumë më e lehtë sesa ta mësosh të njëjtin mësim në fushën e sportit apo në klasë. Me kohë fëmija kupton se zemërimi kalon dhe se raundi tjetër është fillim i ri.

Edhe fitimi duhet mësuar. Lojërat u japin prindërve momente natyrale për të folur për sjelljen e mirë, për përgëzimin e tjetrit dhe për mospërqeshjen e humbësit.

Nga sa vjeç mund të luajnë fëmijët lojëra tavoline?

Shumë fëmijë mund të shijojnë lojëra të thjeshta që rreth moshës tre vjeç, nëse loja është e shkurtër dhe bazohet te përputhja e ngjyrave, numërimi i pak kutive ose kujtesa e thjeshtë. Kërkoni lojëra me pak rregulla, pjesë të mëdha dhe kohëzgjatje nën 15 minuta. Kontrolloni gjithmonë moshën e shënuar në kuti, sepse pjesët e vogla mund të jenë rrezik mbytjeje.

Mes pesë dhe shtatë vjeç, fëmijët përballojnë strategji të lehtë, lojëra të thjeshta me letra dhe lojëra që kërkojnë pak lexim. Nga tetë ose nëntë vjeç, shumë janë gati për lojëra më të gjata me më shumë zgjedhje. Adoleshentët shpesh preferojnë lojëra grupi, lojëra me hamendësim dhe strategji më të thellë.

Çfarë lojërash t'i keni në shtëpi?

Larmia e mban interesin gjallë dhe i lejon secilit të shkëlqejë. Një koleksion i vogël por i përzier mjafton. Nuk duhet harruar as lojërat klasike që shumë familje i kanë tashmë, si shahu, dama, domino apo letrat.

• Lojëra bashkëpunimi, ku të gjithë luajnë së bashku kundër lojës: ideale për të vegjlit dhe për vëllezërit e motrat që grinden.
• Lojëra gare me zar për parashkollorët që mësojnë numrat.
• Lojëra kujtese dhe çiftimi për moshat e përziera.
• Lojëra me fjalë dhe vizatim që shpërblejnë krijimtarinë.
• Lojëra të shpejta me letra për dhjetë minuta të lira.
• Shah, damë dhe lojëra strategjike për fëmijët më të rritur dhe të rriturit.
• Lojëra grupi dhe hamendësimi për mbledhjet familjare dhe adoleshentët.

Si ta nisni mbrëmjen e lojërave në familje?

Zgjidhni një kohë të rregullt, si e premtja pas darkës ose e diela pasdite, dhe mbajeni të shkurtër në fillim. Dyzet e pesë minuta argëtim janë më mirë se dy orë që mbarojnë me lot.

Zgjidhni lojëra sipas vëmendjes së lojtarit më të vogël dhe mbani dy ose tre opsione gati. Lërini fëmijët të zgjedhin me radhë. Telefonat larg gjatë lojës, përfshirë ato të prindërve.

Mësoni rregullat përpara nëse loja është e re, që të mos lexoni manualin ndërsa fëmijët presin. Luani një raund prove me letra të hapura. Pak meze, një kupë familjare apo një tabelë pikësh në frigorifer e kthejnë mbrëmjen në diçka që pritet. Në mbledhjet me kushërinj e gjyshër gjatë festave, lojërat e grupit funksionojnë veçanërisht mirë.

Çfarë të bëni kur fëmija qan, mashtron apo nuk duron humbjen?

Çdo familje has në këto pengesa. Qëndroni të qetë dhe trajtojini si pjesë të mësimit. Nëse fëmija mërzitet që humbi, pranojeni ndjenjën, bëni një pushim të shkurtër nëse duhet dhe vazhdoni pa ligjërata.

Lojërat e bashkëpunimit janë rifillim i mirë kur rivaliteti nxehet. Për diferenca të mëdha moshe, jepini lojtarit të vogël një avantazh ose vendoseni në ekip me një më të rritur. Shkelja e rregullave herë pas here nga një fëmijë i vogël është normale: përsëriteni rregullin me butësi dhe vazhdoni. Nëse një lojë mbaron gjithmonë keq, lëreni mënjanë për disa muaj.

Pyetje të shpeshta

Lojërat e tavolinës nuk zëvendësojnë shkollën, sportin apo përrallat para gjumit, por shtojnë diçka që pak aktivitete e ofrojnë: një sfidë të përbashkët ku secili mëson pak dhe qesh shumë. Filloni me pak, zgjidhni lojëra që i përshtaten më të voglit dhe mbroni një kohë të rregullt. Aftësitë dhe kujtimet grumbullohen qetësisht, një radhë pas tjetrës.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.