Këlyshi i ri në shtëpi: çfarë duhet të dish për javët e para

Ardhja e një këlyshi në shtëpi sjell gëzim, por edhe shumë punë të vogla që përsëriten çdo ditë: vakte të shpeshta, dalje të vazhdueshme për tualet, shumë gjumë, mësim të butë dhe përvoja të reja pa frikë. Asgjë nga këto nuk është e vështirë, por çdo gjë kërkon rregull.

Ky udhëzues është shkruar për familjet në Kosovë, Shqipëri dhe diasporë që marrin qenin e parë, nga një mbarështues, një strehë apo një fqinj. Nis me blerjet para ditës së parë dhe vazhdon me natën e parë, ushqimin, tualetin, veterinerin, socializimin dhe rutinën e përditshme.

Çka duhet të kesh gati para se të vijë këlyshi?

Përgatit gjërat bazë paraprakisht, që ditët e para t'i kushtohen vetëm përshtatjes. Pyet mbarështuesin ose strehën çfarë ushqimi ha këlyshi tani dhe bli të njëjtin.

• Ushqimin që e njeh, si dhe enë për ushqim dhe ujë
• Një shtrat dhe, nëse do ta përdorësh, një kafaz sa për qenin e rritur, me ndarës
• Qafore ose parzmore e butë, zinxhir dhe etiketë me numrin e telefonit
• Lodra kafshimi me materiale të ndryshme
• Pastrues enzimatik për aksidentet, që heq erën dhe ul përsëritjen
• Shpërblime të vogla e të buta për stërvitje
• Furçë dhe gërshërë thonjsh të përshtatshme për këlyshë
• Porta sigurie për shkallët ose dhomat

Si ta bësh shtëpinë të sigurt për një këlysh?

Këlyshët e eksplorojnë botën me gojë. Ulu në lartësinë e tyre dhe kërko rreziqet: kabllo të lira, këpucë, objekte të vogla, detergjentë, ilaçe dhe kosha mbeturinash. Lulet e shtëpisë largoji derisa të verifikosh se nuk janë helmuese për qentë. Nëse ke oborr, kontrollo gardhin dhe vendet ku ruhen plehrat ose kimikatet e kopshtit.

Disa ushqime të zakonshme janë të rrezikshme për qentë: çokollata, rrushi dhe stafidhet, qepa dhe hudhra, alkooli dhe produktet me ëmbëltuesin ksilitol. Mbaji larg dhe sigurohu që mysafirët dhe fëmijët ta dinë se nuk i japin qenit nga sofra, edhe kur ka gosti.

Çdo përvojë e mirë në muajt e parë ndërton një qen të qetë dhe të sigurt në vete.

Nata e parë: pse qan këlyshi dhe çfarë ndihmon?

Ndarja nga nëna dhe vëllezërit është ndryshim i madh, kështu që pak të qara në netët e para janë normale. Shumë trajnerë këshillojnë që shtrati ose kafazi të vendoset fillimisht pranë shtratit tënd, që këlyshi të të dëgjojë dhe ta ndiejë erën tënde. Gjatë javëve në vijim mund ta zhvendosësh gradualisht në vendin e përhershëm.

Nxirre jashtë për tualet menjëherë para gjumit. Këlyshët e vegjël zakonisht nuk durojnë gjithë natën, prandaj prit një ose dy dalje të qeta. Mbaji të shkurtra, pa lojë, dhe kthehu drejt e në shtrat. Një shtrat i ngrohtë e i mbuluar dhe një leckë me erën e foleshë së vjetër e qetësojnë.

Sa herë në ditë ha një këlysh?

Këlyshët kanë stomak të vogël dhe nevojë të madhe për energji. Një orientim i zakonshëm: katër vakte të vogla në ditë nga rreth tetë deri në dymbëdhjetë javë, tri vakte deri rreth gjashtë muajsh dhe dy vakte më pas. Ndiq udhëzimet e paketimit të një ushqimi të plotë për këlyshë dhe rregullo sasinë me këshillën e veterinerit.

Nëse do ta ndërrosh ushqimin, bëje gradualisht gjatë rreth një jave, duke përzier gjithnjë e më shumë ushqim të ri me të vjetrin. Uji i freskët duhet të jetë gjithmonë i disponueshëm. Shpërblimet mbaji të vogla dhe llogarit si pjesë të racionit ditor; mbetjet nga tryeza nuk janë ushqim për këlyshë.

Si mësohet këlyshi të bëjë tualetin jashtë?

Mësimi i tualetit varet nga koha e duhur dhe lavdërimi. Nxirre këlyshin shpesh në të njëjtin vend, sidomos në momentet kur ka më shumë gjasë të ketë nevojë. Prit me qetësi dhe, kur e kryen, lavdëroje ngrohtësisht dhe jepi menjëherë një shpërblim.

Aksidentet brenda do të ndodhin. Mos e ndëshko kurrë, sepse kështu mëson të fshihet kur ka nevojë. Pastroje vendin me pastrues enzimatik dhe nxirre më shpesh. Shumica e këlyshëve bëhen të besueshëm brenda disa muajve, por çdo qen është i ndryshëm. Nëse jeton në pallat pa oborr, planifiko pak minuta shtesë për shkallët ose ashensorin.

• Në mëngjes sapo zgjohet dhe në mbrëmje para gjumit
• Pas çdo vakti dhe pas pirjes së ujit
• Sapo zgjohet nga një sy gjumë
• Pas lojës ose eksitimit
• Fillimisht të paktën çdo një ose dy orë kur është zgjuar

Veterineri, vaksinat dhe mikroçipi

Cakto një kontroll te veterineri brenda ditëve të para. Veterineri e ekzaminon këlyshin, përgatit planin e vaksinimit dhe trajtimin kundër krimbave, pleshtave dhe rriqrave. Pyet edhe për mikroçipin dhe librezën e qenit: në Kosovë dhe në Shqipëri regjistrimi dhe vaksina kundër tërbimit kërkohen për qentë, ndërsa për udhëtim në BE nevojitet pasaporta për kafshë me mikroçip dhe vaksinë kundër tërbimit, shpesh edhe test antitrupash.

Vaksinat bazë mbrojnë nga sëmundje të rënda si parvoviroza, murtaja e qenve dhe hepatiti, si dhe nga tërbimi. Këlyshët zakonisht e nisin seritë rreth javës së gjashtë deri në të tetën, me përsëritje çdo disa javë deri të paktën në moshën 16 javëshe dhe një përforcim më vonë. Orari i saktë varet nga veterineri dhe vendi. Pyete kur mund të dalë me siguri në parqe dhe të takojë qen të panjohur, sidomos në zona me shumë qen endacakë.

Si ta mësosh këlyshin me njerëz, zhurma dhe vende të reja?

Muajt e parë janë periudha kur këlyshët përshtaten më lehtë me pamje, tinguj, njerëz dhe vende të reja. Përvojat pozitive tani parandalojnë frikën dhe ankthin më vonë. Edhe para vaksinimit të plotë mund ta mbash në krah për të parë trafikun, të ftosh mysafirë të qetë dhe ta lësh të takojë qen të shëndetshëm e të vaksinuar që i njeh, sipas këshillës së veterinerit.

Prezanto gjërat e reja gradualisht dhe mbaji përvojat të shkurtra e të këndshme, me shpërblime. Lëre këlyshin të afrohet me ritmin e vet. Përvoja të dobishme janë dyshemetë e ndryshme, zhurmat e shtëpisë si fshesa me korrent, prekja e putrave dhe veshëve, udhëtimet me makinë, fëmijët dhe njerëzit e moshave të ndryshme. Nëse në qytetin tënd ka trajner qensh ose kurse për këlyshë, ato ofrojnë praktikë të strukturuar.

Gjumi, loja dhe stërvitja e parë

Këlyshët flenë shumë, shpesh 18 orë ose më shumë në ditë. Një këlysh i lodhur kafshon më shumë dhe eksitohet lehtë, prandaj fut sy gjumë të rregullt në ditë, në një kënd të qetë. Lojërat e shkurtra dhe shëtitjet e shkurtra janë më të mira se daljet e gjata, sepse kyçet janë ende në zhvillim.

Fillo herët me stërvitje të thjeshtë me shpërblim: t'i përgjigjet emrit, ulu, eja dhe qëndrimi i qetë në shtrat. Mbaji seancat disa minuta. Kafshimi i këlyshit është normal; kur dhëmbët prekin lëkurën, ndalo lojën për pak dhe jepi një lodër kafshimi. Kur të gjithë në shtëpi përdorin të njëjtat fjalë dhe rregulla, stërvitja ecën shumë më shpejt.

Pyetje të shpeshta

Kujdesi për një këlysh të ri është një varg punësh të vogla çdo ditë: vakte të rregullta, dalje të shpeshta, shumë gjumë, vizita te veterineri dhe stërvitje e socializim të shkurtër e pozitiv. Nëse i bën mirë këto në javët dhe muajt e parë, i jep këlyshit shansin më të mirë të rritet si një qen i qetë, i sigurt dhe i lumtur.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.